beshankovichy.by

Информационный портал

Социальные сети:

Новости Бешенковичей Культура

02.12.2019 18:32

141 просмотр

0 комментариев

Аўтэнтычныя гліняныя свістулькі з Бешанковіцкага раёна прэтэндуюць на статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі

За апошнія дзесяць гадоў адразу некалькі старажытных цацак аддала зямля. Дакладна вядома, што Бешанковіцкі раён быў буйным цэнтрам ганчарства, але сярод рэшткаў керамікі дагэтуль свістулькі не трапляліся. А тут адразу некалькі артэфактаў. Сярод знаходак і вельмі рэдкая музычная цацка ў форме чалавека.

Вольга Маслоўская адправілася да сучасных майстрыц з тым, каб распытаць пра цуд у гліне.

На здымку: дырэктарка бешанковіцкага Дома рамёслаў Алеся Аўчыннікава

Вось яны, бешанковіцкия свістулькі, якія закруцілі сапраўдны археалагічны дэтэктыў. Падумаць толькі: вядомы ганчарны цэнтр, але за дзесяцігоддзі пошукаў - сотні керамічных вырабаў, тысячы іх фрагментаў, але ніводнай цацкі з гліны.

А тут за апошні час адразу некалькі знаходак - і што ні свістулька, то ў працоўным стане. Прычым артэфакты зямля аддае не спецыялістам, а звычайным людзям - каму ў агародзе, каму падчас разбору старога падмурка. А гэта наогул унікальная цацка - выкананая ў рэдкай для свістулькі антрапаморфнай форме.

Абедзве свістулькі ў выглядзе чалавека знайшлі на беразе Дзвіны. У сярэднявеччы тут праходзіў гандлёвы шлях з варагаў у грэкі, а ў Бешанковічах праводзіўся буйны кірмаш. Па ўсім відаць, свістулькі былі хадавым таварам. Ахрысцілі чалавечка вульскім, бо паднялі з вады побач з Вулай.

Паведамляе "СБ":

У выставачнай зале Дома рамёстваў светла, утульна і ярка. З розных кутоў глядзяць работы мясцовых майстроў і экспанаты, сабраныя імі ў час этнаграфічных экспедыцый: ўзорныя ручнікі, разнастайнае начынне, старадаўні куфар. Ёсць і сапраўдныя жамчужыны. Алеся Іванаўна беражліва, як крыштальнага, бярэ ў далонь таго самага архаічнага чалавечка. Узрост свістулькі, а заадно дзіцячай цацкі-бразготкі, ўражвае - каля 500 гадоў.

- Мы называем яе проста «Ульскі чалавечак» - па месцы, дзе фігурку ўпершыню ўбачылі, - уводзіць у курс справы субяседніца. - У нашым Доме рамёстваў - адноўленая мной рэпліка. Арыгінал «жыве» ў прыватнай калекцыі. Гэты цуд з гліны вылучае рэдкая антрапаморфная форма. Нешта падобнае можна пералічыць па пальцах адной рукі не тое што на Віцебшчыне, у краіне.

Ульскага чалавечка прынесла вада. У IX-XI стагоддзях праз Бешанковічы па рацэ праходзіла частка гандлёвага шляху «з варагаў у грэкі». Але знаходку з гліны датуюць прыкладна XVI стагоддзем. Справа ў тым, што мясцовы аматар гісторыі, музейшчык Аляксандр Мачульскі выявіў яе ў Дзвіне па суседстве з манетамі 1560 года. Так што, магчыма, эксклюзіў яшчэ старэй, чым думаюць. У Бешанковічах свістулькі растуць проста з зямлі, жартуе наша гераіня:

- Першую, у выглядзе баранчыка, гадоў 10 таму я выпадкова адкапала ва ўласным гародзе. Паводле яе ўвазе, фактуры можна было выказаць здагадку, як выглядалі падобныя працы. Потым быў конік, а нядаўна - той самы человечек- «Волат». Калі мы сталі раскручваць гэтую антрапаморфную свістульку ў СМІ, даведаліся пра яшчэ адну. Мясцовы жыхар Сяргей Брыль набраў мой нумар і падзяліўся: разбіраючы стары падмурак у вёсцы Пірагі, наткнуўся на нешта цікавае. Так гэтым летам нашы фонды папоўніла цацка-свістулька ў выглядзе вершніка. Вершнік - традыцыйная славянская цацка, у аснове якой - вобраз паганскага бога сонца Ярылы."

https://www.sb.by/articles/chudo-v-gline.html

Сёння ў керамічнага сімвала гісторыі краю новае імя - волат. Краязнаўцы пацвердзяць: у раёне шмат легенд аб волатах, ёсць курганы, таму не выключаюць, што рамеснікі імкнуліся ілюстраваць легенды пра магутнага абаронцу роднай зямлі.

Зараз культуразнаўцы Бешанковіцкага раёна занятыя тым, што збіраюць навуковае дасье па тэме аўтэнтычных свістулек, каб традыцыі іх вырабу надаць статус нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці Беларусі. А яшчэ наладзілі выпуск рэплік здабытых артэфактаў.

Пабачыць унікальныя цацкі-свістулькі і дзесяткі іншых рарытэтаў, што цудам захавала для нашчадкаў час, можна на выставе. Яна нядаўна адчынілася ў Віцебску. Назва адпаведная - "Рарытэт". Тут і роспіс па шкле, і кавальства, пісанкі, драўляная скульптура, вязанне касцяной іголкай. Народны талент - рознабаковы і яркі.

https://www.tvr.by

Последние новости